فریاد در جمعه خونین، حکایت نُتها
این شماره ویژه، با تمرکز بر موسیقی جدی و انتقادی ایرانی، با تیتر پرقدرت «فریاد در جمعه خونین» روانه کیوسکها و کتابفروشیهای معتبر شد و مخاطبان را به دنیایی از صدا، نت و تحلیلهای موسیقایی دعوت میکند. دیلمان در این شماره نشان میدهد که با انتخاب موضوعات جسورانه و تمرکز بر هنر و جامعه، فضای گفتوگو و نقد را باز میکند و مخاطب را به تجربهای عمیق و متفاوت از فرهنگ ایران فرا میخواند.
سرمقاله این شماره، «موسیقی کبیر و موسیقی حقیر» از مهدی بازرگانی، مسیر شماره را روشن میسازد و تأکید میکند که موسیقی نه صرفاً هنر سرگرمکننده، بلکه میدان اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی است. بازرگانی با تحلیلی دقیق و لحنی مطبوعاتی، تفاوت میان موسیقی جدی و عامهپسند را بررسی میکند و اهمیت نقش موسیقی در شکلدهی فرهنگ و حافظه تاریخی جامعه را برجسته میسازد. این نگاه، خواننده را برای ورود به پرونده ویژه موسیقی آماده میکند.
پرونده ویژه «پروندهای برای موسیقی جدی و انتقادی ما» مجموعهای از گفتوگوها، مقالات و ترجمهها را در بر میگیرد که موسیقی ایرانی از سنت تا امروز را با رویکردی انتقادی بررسی میکند. مقاله «قصه شجریان و فرهاد: زندگی با نت، فریاد و آشوب» از یوحنا دیلمی، روایتگر مسیر هنری دو چهره شاخص موسیقی ایران است و نشان میدهد چگونه زندگی شخصی و اجتماعی هنرمندان با هنرشان در هم آمیخته است و موسیقی میتواند فریاد اعتراض، شادی و دلسوزی جمعی باشد.
گفتوگوهای ویژه این شماره با هنرمندان نامدار ایرانی، خواننده را به دنیای موسیقی عمیقتر میبرد. مصاحبه با امیرهوشنگ ابتهاج (هـ. الف. سایه) با عنوان «چه باشد آنچه خوانندش ترانه؟» نگاهی فلسفی و شاعرانه به ارتباط شعر و موسیقی ارائه میدهد. گفتوگو با کامبیز روشنروان با عنوان «موسیقی پاپ، جامعه را بلعید» تحلیل جامعهشناسانهای از تغییرات موسیقی عامهپسند ارائه میدهد و نشان میدهد که این موسیقی، انعکاسی از تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه ایران است. حسامالدین سراج در گفتوگو با دیلمان «موسیقی، معماری زمان است» را بررسی میکند و موسیقی را به عنوان ساختاری پیچیده و چندبعدی معرفی میکند که تجربه زندگی و تاریخ را منتقل میکند.
در بخش گفتوگو با هنرمندان، هوشنگ اتحاد درباره تاریخ موسیقی معاصر سخن میگوید و لیلی افشار تجربه خود در اجرای موسیقی محلی ایران با گیتار را بازگو میکند و نشان میدهد چگونه موسیقی سنتی با ابزارهای مدرن ترکیب میشود. بهروز وجدانی در گفتوگو «سازهای خودمان را در تلویزیون نمیبینیم» به نقد کمتوجهی رسانهها به موسیقی اصیل ایرانی میپردازد و دغدغههای هنرمندان برای حفظ اصالت را بازگو میکند. شوکا جنگلی با مقاله «نواختن از گهواره تا گور: موسیقی در آیینهای محلی کرمانشاهان»، و امیرحسین خانی با مقاله «موسیقی مازندران، زمینههای افول یک اصالت» توجه مخاطب را به میراث موسیقی محلی جلب میکنند و اهمیت حفظ این اصالتها را یادآور میشوند. هوشنگ جاوید در «ساز و آواز عاشیقها: موسیقی منطقه آذربایجان» و هوشنگ عباسی در «آوازی از روستا، از دل کوه تا روان دشت» تجربیات موسیقی محلی مناطق مختلف ایران را منعکس میکنند و نشان میدهند که موسیقی در زندگی روزمره مردم چه جایگاهی دارد.
گفتوگو با بابک خضرایی درباره «دشواریهای کلاسیک بودن یا پاپ بودن» و گفتوگو با ناصر مسعودی با عنوان «بین ما عشق و همنفسی بود»، تصویری دروننگر و همدلانه از چالشهای تولید آثار موسیقایی ارائه میکند. صفرعلی رمضانی در گفتوگو درباره سرنوشت آوازهای محلی و منطق ردیف موسیقی، مخاطب را در برابر پرسش جدیدی قرار میدهد.
شماره سیزدهم دیلمان در بخش تحلیلی و نظری نیز پرمحتواست. مقاله «در ستایش درهمآمیختگی هنری» از ناصر فکوهی و ترجمه مقاله تئودور آدورنو با عنوان «درباره موسیقی عامهپسند» توسط مهدی بازرگانی، به مسائل فلسفی و اجتماعی موسیقی میپردازند و خواننده را به تعمق در ساختار و عملکرد موسیقی دعوت میکنند. مقاله «زخمههای خاموش: ارفعالملک، از گمنامان تاریخ تارنوازی ایران» از ابراهیم نیکوکار، به کاوش در آثار هنرمندان کمتر شناخته شده میپردازد و میراث موسیقی ایران را زنده میکند. گفتوگو با علیاکبر شکارچی با عنوان «این موسیقی، عدالتخواه است» و مقاله «خنیاگر آتش به دستان» از ناصر گلستانفر، موسیقی جدی را به عنوان ابزاری برای بیان عدالتخواهی و نقد اجتماعی معرفی میکنند.
شماره سیزدهم دیلمان تنها به موسیقی محدود نمیشود و بخشهای ادبی و نقد ادبی نیز بسیار خواندنی هستند. ترجمه «صوراسرافیلم آرزوست» از ژانت آفاری توسط زهرا زارع، مقاله محمدرضا توکلی صابری درباره زبان فارسی، گفتوگو با کامیار عابدی درباره صد نکته غیرِ حسن و ترجمه چهار گفتار درباره شولوخف توسط علی رکنی، نشان میدهند که دیلمان پیوندی دقیق میان موسیقی، ادبیات و تاریخ برقرار میکند. این مقالات مخاطب را با جریانهای ادبی و فلسفی جهانی آشنا میکنند و امکان تحلیل و مقایسه با فرهنگ ایرانی را فراهم میآورند.
توجه دیلمان به تاریخ و یادنامه نیز در این شماره برجسته است؛ مقاله شاپور رواسانی درباره قیام سیام تیر ۱۳۳۱ و یادداشت سعید سلطانیطارمی درباره داستانهای صمد بهرنگی، پیوند میان تاریخ، خاطره و ادبیات را به نمایش میگذارند. بخش زنان نیز با مطالب زیبا جلالی، آرشیدا آزاد و منصوره موسوی مسائل جنسیتی و فرهنگی زنان را از منظر انتقادی بررسی میکند و با نگاه علمی و پژوهشی خواننده را با دغدغههای زنان در جامعه ایرانی آشنا میسازد.
بخش داستان و سفرنامه این شماره نیز پرمحتوا و جذاب است؛ داستانهای کوتاه مجید دانشآراسته، ناصر غیاثی، ترانه مومنی و سعید سلطانیطارمی روایتهای تازهای از زندگی و فرهنگ ایرانی ارائه میدهند و سفرنامههایی همچون «طبس، عروس همیشه جوان» از کفایت آریاییفر تجربههای تازهای از جغرافیا، تاریخ و فرهنگ ایران در اختیار خواننده میگذارند. بخش کتابنامه با معرفی آثار تازه منتشر شده توسط اسفندیار کتابچی، علاقهمندان به مطالعه و پژوهش را به منابع معتبر و متنوع هدایت میکند.
شماره سیزدهم دیلمان با ترکیبی از هنر، موسیقی، نقد، ادبیات، تاریخ و جامعه، تجربهای جامع و متفاوت از فرهنگ و هنر ایران ارائه میدهد. این شماره، به ویژه برای علاقهمندان موسیقی جدی و انتقادی، منبعی بیبدیل است و تجربهای آموزنده و همزمان لذتبخش از هنر و جامعه ایرانی فراهم میکند. دیلمان با تمرکز بر موسیقی جدی، گفتوگو با هنرمندان بزرگ، پژوهشهای مستند و تحلیلهای نظری، نشان میدهد که موسیقی نه تنها هنر شنیدنی، بلکه عرصهای اجتماعی، تاریخی و فرهنگی است که مسائل جامعه را بازتاب میدهد و مخاطب را به تفکر و نقد دعوت میکند.
خواندن شماره سیزدهم دیلمان تجربهای متفاوت و منحصر به فرد است؛ تجربهای که از موسیقی آغاز میشود، با تاریخ و ادبیات گره میخورد، به جامعه و زنان توجه دارد و در نهایت، خواننده را با جهان گستردهای از اندیشه، هنر و فرهنگ ایرانی مواجه میسازد. این شماره نشان میدهد که یک مجله فرهنگی میتواند همزمان پژوهشگر، منتقد، روایتگر و الهامبخش باشد و تجربهای همهجانبه از فرهنگ و هنر ارائه دهد. شماره سیزدهم دیلمان، با پرونده موسیقی جدی و انتقادی و محتوای متنوع و ناب خود، فرصتی فراهم میکند تا مخاطب در یک سفر فرهنگی و هنری عمیق، با صدا، تاریخ و جامعه ایران آشنا شود و از هر صفحه آن، تجربهای تازه و کشفهای جدید بیاموزد.